Sistemi nervor qendror

Benzodiazepinet veprojnë në regjionin limbik, talamik dhe hipotalamik të SNQ dhe mund të shkaktojnë sedacion, hipnozë, relaksim muskular dhe aktivitet antikonvulziv. Të dhënat më të reja tregojnë se benzodiazepinët ushtrojnë veprimin e vet përmes ndikimit në kompleksin GABA-benzodiazepin receptor. GABA është një neurotransmetues inhibitor që realizon efektet e veta në nëntipet specifike receptore GABA-A dhe GABA-B. GABA-A është nëntipi receptor primar në SNQ dhe mendohet se është i përfshirë në veprimin e anksiolitikëve dhe sedativëve.

Mendohet se nëntipet specifike receptore të benzodiazepineve janë të bashkuara me GABA-A receptorët. Në SNQ dhe inde të tjera janë të lokalizuara tri tipe të benzodiazepin (BNZ) receptorëve : BNZ ₁ receptorët janë të lokalizuar në cerebellum dhe në korteksin cerebral, BNZ ₂ receptorët gjenden në korteksin cerebral dhe palcën e kurrizit, ndërsa BNZ ₃ receptorët janë të vendosur në indet periferike. Aktivizimi i BNZ ₁ receptorëve mendohet se ndërmjetëson gjumin, kurse BNZ₂ receptorët kanë ndikim në relaksimin muskular, aktivitetin antikonvulziv, koordinimin motorik dhe memorie. Benzodiazepinet lidhen në mënyrë joselektive për BNZ₁dhe BNZ ₂receptorë gjë që zmadhon efektet e GABA. Për dallim prej barbiturateve të cilat intensifikojnë GABA përgjegjjet duke e rritur kohëzgjatjen e hapjes së kanaleve të klorureve, benzodiazepinet intensifikojnë efektet e GABA duke rritur afinitetin e GABA për GABA receptorë. Lidhja për GABA rezulton me hapjen e kanaleve të klorureve që shkakton pastaj hiperpolarizim të membranës qelizore gjë që parandalon ekscitimin e mëtutjeshëm të qelizës.

Një rezultat i vlefshëm dhe interesant që është arritur gjatë tentimeve për sqarimin e veprimeve farmakologjike të benzodiazepineve është përfitimi i antagonistit specifik të benzodiazepineve- flumazenilit.

Anksiolitikët

ALPRAZOLAMI

Indikacionet:

Anksioziteti.

Kundërindikacionet:

I kontraindikuar tek pacientët me tejndjeshmëri në bar dhe tek glaukoma akute.

Veprimet anësore:

Konfuzion dhe ataksi, mund të paraqitet amnezioni, varshmëria, rritja e agresionit, kokëdhembja, vertigo, hipertension, ndryshime në salivacion, çrregullime gastrointestinale, çrregullime vizuale, tremor, disartri, çrregullime të libidos, retencion urinar, reakcione të lëkurës.

Dozimi :

250-500 mcg 3 herë në ditë. Sipas nevojës mund të rritet deri në total 3 mg në ditë por nuk rekomandohet te fëmijët.

Format farmaceutike dhe dozat:

Tableta: 0.25mg, 0.5mg, 1mg, 2mg

Solucion oral: 0.5mg/5mL, 1mg/mL

BROMAZEPAMI

Indikacionet:.

Tek çrregullimet emocionale dhe psikosomatike.

Kundërindikacionet:

I kontraindikuar tek pacientët me tejndjeshmëri, në komë, tek intoksikacioni me alkool dhe tek fëmijët nën 1-6 muaj.

Veprimet anësore:

Përgjumje, të folur të turbullt, tremor, amnezion kalimtar, lodhje, ataksi, insomni, halucinacione, hipotension, kolaps kardiovaskular, bradikardi, nistagmus, diplopi, pështirosje, konstipacion, retencion urinar, depresion respirator.

Dozimi:

Të rriturit: 10mg, 3 herë në ditë, sipas nevojës doza mund të rritet në 60-100 mg në ditë në doza të ndara. Nuk rekomandohet tek fëmijët.

Format farmaceutike dhe dozat:

Tableta: 1.5mg, 3.5mg, 6mg

Kapsulla: 3mg

DIAZEPAMI

Indikacionet:

Në trajtimin e gjendjeve anksioze ose pagjumësisë; status epilepticus; konvulzione febrile; qetësim preoperativ; simptome të alkoholizmit.

Vërejtje të posaçme:

Insuficiencë respiratore; miastenia gravis; pacientët me nivel të ulur të albuminave; çrregullim të funksionit të mëlqisë; për shkak të biotransformimit të ngadalshëm nuk preferohet si bar i zgjedhur te të moshuarit.

Kundërindikacionet:

Depresion respirator; insuficiencë hepatike e theksuar; glaukomë këndmbyllur.

Veprimet anësore:

Bradikardi, kolaps kardiovaskular, marramendje, ataksi, amnezion, dhembje në vendin e injektimit, flebit, konstipacion, shqetësim; pështirosje.

Dozimi:

Oralisht: 2 mg, 3 herë në ditë, e rritur sipas nevojës në 15-30 mg në ditë, në doza të ndara; te të vjetrit dhe të molisurit doza duhet të përgjysmohet.

Me rrugë I.M. ose I.V. të ngadalshme (në venë të madhe dhe me shpejtësi jo më të vogël se 5 mg/min): 10 mg, nëse është nevoja e përsëritur jo më shpejt se pas 4 orësh;

Me rrugë rektale si supozitorje: 10- 30 mg në ditë ( dozat më të larta të ndahen);

Me klizmë: 500 mcg/kg e përsëritur sipas nevojës pas 12 orësh;

Konvulzionet febrile: me rrugë I.V. 250 mcg/kg; si klizma 500 mcg/kg, maks. 10 mg,

Status epilepticus: me rrugë I.V.: 10-20 mg e përsëritur pas 30-60 min. sipas nevojës; fëmijët: 200-300 mcg/kg,

me rrugë rektale si klizmë 500 mcg/kg.

Format farmaceutike dhe dozat:

Tableta: 2 mg, 5 mg, 10 mg;

Tretësirë për injekcion: 10 mg/2mL

Tretësirë e emulguar për injekcion: 10mg/2mL

Klizmë rektale: 5mg/5mL

LORAZEPAMI

Indikacionet:

Trajtim afatshkurtër i shqetësimit dhe pagjumësisë, sedacion preoperativ, status epilepticus,

Vërejtje të posaçme:

Si te benzodiazepinet tjera.

Kundërindikacionet, veprimet anësore:

Shih diazepamin.

Dozimi:

Oralisht 1-4 mg në ditë, në doza të ndara; për pagjumësi, 1-2 mg para gjumit; me rrugë I.M. ose I.V. me injektim të ngadalshëm: 25-30 mcg/kg, e përsëritur sipas nevojës pas çdo 6 orësh.

Format farmaceutike dhe dozat:

Tableta: 1mg, 2.5 mg

Tretësirë për injekcion: 2 mg/mL.

Hipnotikët

KLORALHIDRATI

Indikacionet:

Pagjumësia.

Vërejtje të posaçme:

Porfiri; të moshuarit (duhet ulur doza); të shmanget përdorimi i zgjatur; çrregullim pesonaliteti

Kundërindikacionet:

Gastrit apo ulcerë, insuficiencë renale dhe hepatike, shtatzani dhe laktacion.

Veprimet anësore:

Iritim gastrik, vjellje, ketouri, delir, halucinacione, rrallë varshmëri pas përdorimit të zgjatur.

Dozimi:

0.5-1g maks. 2g para gjumit, e marrë me shumë ujë apo lëng, fëmijët 30-50 mg/kg maks. 1g.

Format farmaceutike dhe dozat:

Tableta: 414mg

Eliksir: 500mg/5mL

Eliksir për fëmijë: 4%

FLURAZEPAMI

NITRAZEPAMI

4.2 ANTIPSIKOTIKËT DHE BARNAT ME VEPRIM TË NGJASHËM

Antipsikotikët

Mekanizmi i veprimit:

Agjentët konvencional, siç është fenotiazina, bllokojnë receptorët dopaminergjikë në regjionin mezolimbik të trurit dhe rrisin rikthimin e dopaminës përmes bllokadës së D₂ autoreceptorëve somatodendritik. Pas afërsisht 12 javëve të terapisë kronike, shkaktohet bllokada depolarizuese e traktit dopaminergjik. Mendohet se zvogëlimi i neurotransmisionit në regjionin limbik të trurit redukton disa simptome te skizofrenisë siç janë halucinacionet dhe deluzionet. D₂ bllokada jospecifike në traktet nigrostriate dhe tuberoinfundibulare mund të shkaktojë sindrom ekstrapiramidal dhe hiperprolaktinemi. Bllokada dopaminergjike në zonën shkrepëse hemoreceptore mund të jetë përgjegjëse për efektin antiemetik të shumë antipsikotikëve. Antipsikotikët konvencional bllokojnë D₁ dhe D₂ receptorët në proporcion relativisht të barabartë. Antipsikotikët atipik kanë mekanizma të ndryshëm të veprimit. Klozapina më tepër bllokon D₁dhe D₄receptorët dhe ka efekt minimal në D₂ receptorë. Antipsikotikët tjerë atipikë poashtu kanë afinitet më të madh ndaj D₄receptorëve se sa ata konvencional dhe në përgjithësi bllokojnë dopaminën në mënyrë më specifike në regjionin limbike të trurit. Faktorët përgjegjës për nivel të ulët të shfaqjes së sindromit ekstrapiramidal që janë observuar gjatë veprimit të agjentëve atipikë përfshijnë bllokadën e zvogëluar të dopaminës në rrugët nigrostriale, afinitet minimal për D₂ receptorë dhe/ose bllokadën e (5HT-2A) receptorëve serotonik. Antagonizmi i dukshëm ndaj receptorëve serotonik që i karakterizon antipsikotikët atipik, paraqet dallimin kryesor në mes tyre dhe agjentëve konvencional. Mendohet se hiperaktiviteti serotonik në disa regjione të trurit mund të jetë në mënyrë indirekte i lidhur me hipoaktivitet dopaminik. Supozohet se te skizofrenia ndodhë një aktivitet dopaminergjik i zvogëluar në traktin nigrostriat dhe atë mezokortikal. Për këtë arësye, antagonizmi serotonik i antipsikotikëve atipik mund të rezultojë me lirimin e dopaminës në këto regjione të trurit ku ndodhet në sasi të mangët, duke shkaktuar efekte që i dallojnë antipsikotikët atipik dhe konvencional ,dhe këto dallime kanë të bëjnë me veprime anësore dhe efikasitet.

Të gjithë antipsikotikët atipik tregojnë aktivitet alfa-bllokues që mund të jetë i moderuar por edhe shumë i shprehur e që ka si pasojë të mundshme hipotensionin ortostatik.Histamin receptor antagonizmi është parcialisht përgjegjës për shtimin e peshës, dukuri që shpesh e shoqëron trajtimin antipsikotik. Klozapina dhe olanzapina kanë afinitet më të madh ndaj receptorëve muskarinik se sa risperidoni ose kuetiapini.

FLUFENAZINA

Indikacionet:

Skizofrenia dhe trajtimi i psikozave tjera; manitë; si shtesë trajtimit afatshkurtër të shqetësimit të theksuar, agjitimit psikomotorik.

Vërejtje të posaçme:

Shih klorpromazinën.

Kundërindikacionet:

Shih klorpromazinën.

Veprimet anësore:

Shih klorpromazinën.

Dozimi:

2.5-10 mg në ditë në 2-3 doza të ndara, i rregulluar sipas nevojës deri maks. 20 mg në ditë; nuk rekomandohet për fëmijë.

Format farmaceutike dhe dozat:

Tableta 1 mg, 2.5 mg, 5 mg

Retard tableta: 3 mg, 6 mg

Tretësirë për injekcion: 5mg/mL

Tretësirë për depo-injekcion: 25mg/mL

HALOPERIDOLI

Indikacionet:

Shih flufenazinën.

Vërejtje të posaçme:

Si te klorpromazina.

Kundërindikacionet dhe veprimet anësore:

Shih klorpromazinën.

Dozimi:

1.5-3 mg, 2-3 herë në ditë, në rast nevoje 3-5 mg, 2-3 herë në ditë; në skizofreni rezistente, deri në 100-120 mg në ditë; te fëmijët, fillimisht 50 mcg/kg/ditë të ndarë në 2 doza, maks. 10 mg; me rrugë I.M.: 2-10 g, e përsëritur pas 4-8 orësh, maks. 60 mg në ditë; te fëmijët nuk rekomandohet.

Format farmaceutike dhe dozat:

Tableta: 2 mg, 10 mg

Pika orale: 2 mg/mL

Tretësirë për injekcion: 5 mg/mL

Tretësirë për depo-injekcion: 25mg/mL

KETIAPINA

Indikacionet:

Skizofrenia.

Vërejtje të posaçme:

Shtatzania, zvogëlimi i funksionit të mëlqisë, të vjetrit, përdorimi i njëkohshëm i barnave që zgjasin intervalin QT (posaçërisht tek të vjetrit), sëmundjet cerebrovaskulare.

Kundërindikacionet:

Laktacioni.

Veprimet anësore:

Marramendje, dispepsi, konstipacion, fyt i thatë, abnormalitete të enzimeve të mëlqisë, asteni e lehtë, rinit, tahikardi, anksiozitet, ethe, mialgji, ekzantemë, leukopeni, neutropenia dhe eozinofili. Janë raportuar rrallë rritje të koncentrimeve plazmatike të triglicerideve dhe kolesterolit, redukim i koncentrimit plazmatik të hormonit tiroid, prolongim i mundshëm i intervalit QT.

Dozimi:

Në ditën e parë jepen 25 mg nga dy herë në ditë , në ditën e dytë 50 mg dy herë në ditë, në ditën e tretë 100 mg dy herë në ditë, në ditën e katërt 150 mg dy herë në ditë, dhe pastaj duhet modifikuar doza varësisht nga përgjegjja terapeutike. Dozat e rëndomta sillen prej 300-450 mg në ditë të ndara në dy doza; doza maksimale 750 mg në ditë;

Të moshuarit: fillimisht 25 mg në ditë, duke e rritur dozën shkallë-shkallë për 25-50 mg në ditë.

Forma farmaceutike dhe doza:

Tableta të veshura: 25mg, 100mg, 200mg

KLORPROMAZINA

Indikacionet:

Skizofrenia dhe psikoza tjera; mania; shqetësime të rënda; pështirosje dhe vjellje në mjekimin paliativ.

Vërejtje të posaçme:

Parkinsonizëm, epilepsi, shtatzani dhe laktacion, hipertrofi prostate miastenia gravis; mund të shfaqet hipotension i theksuar veçanërisht pas përdorimit me rrugë parenterale.

Kundërindikacionet:

Koma e shkaktuar nga depresues të SNQ, feokromocitoma, glaukomë me kënd të mbyllur.

Veprimet anësore:

Simptome ekstrapiramidale, diskinezi tardive, distoni, hipotension, tahikardi, çrregullime menstruale, gjinekomasti, impotencë, pigmentim lëkure dhe të syrit etj.

Dozimi:

Nga 25 mg, tri herë në ditë, ose 75 mg në mbrëmje, e rregulluar sipas nevojës së pacientit, me dozë mbajtëse, nga 75 deri 300 mg, në ditë ( në psikoza nganjëherë 1g në ditë; te fëmijët 1-5 vjeç 500 mcg/kg çdo 4-6 orë, 6-12 vjeç 1/3 ose ½ e dozës së të rriturit.

me rrugë I.M., thellë në muskul, për lehtësimin e simptomeve akute, 25-50 mg, çdo 6-8 orë; fëmijët: 500 mcg/kg, çdo 6-8 orë, maks. 50-75 mg në ditë; me rrugë rektale, supozitorje 100 mg, çdo 6-8 orë.

Format farmaceutike dhe dozat:

Tableta: 25mg, 100mg

Injekcion: 50mg

KLOZAPINA

Indikacionet:

Tek skizofrenia, tek ata pacientë që nuk reagojnë në terapi tjera.

Kundërindikacionet:

I kontraindikuar tek pacientët me epilepsi të pa kontrolluar, depresioni, koma.

Veprimet anësore:

Kokëdhembje, sinkopë, marramendje, tremor, vertigo, sedacion, çrregullime të gjumit, hipokinezi apo akinezi, agjitacion, konfuzion, insomni, lodhje, ataksi, depresion, tahikardi, hipotension, hipertension, dhembje gjoksi, hipotension ortostatik, tharje goje, konstipacion, pështirosje, vjellje, salivacion ekscesiv, diarre, leukopeni, agranulocitozë, ethe, spazma dhe dhembje muskujsh, çrregullim të të pamurit etj.

Dozimi:

Të rriturit: në fillim 12.5 mg P.O. një herë në ditë, doza rritet çdo ditë nga 25-50 mg në ditë deri në 300-400 mg në ditë në fund të javës së dytë. Doza individuale është e bazuar në tolerancën e pacientit, në efektet anësore, gjendjen klinike. Shumica e pacientëve reagojnë në dozën ditore prej 300-600 mg , mirëpo tek disa edhe mbi 900 mg. Të mos kalohet doza prej 900mg në ditë!

Format farmaceutike dhe dozat:

Tableta: 25mg, 50mg, 100mg.

RISPERIDONI

Indikacionet:

Psikozat akute dhe kronike.

Vërejtje të posaçme:

Shtatzania, laktacioni, dëmtimi i mëlqisë, dëmtimi i veshkeve, përdorimi i njëkohshëm i barnave që prolongojnë intervalin QT.

Veprimet anësore:

Insomni, agjitim, anksiozitet, kokëdhembje, marramendje, dobësim i vëmendjes, plogështi, shikim i turbulluar, konstipacion, pështirosje dhe vjellje, dispepsi, dhembje abdominale, hiperprolaktinemi (me galaktore, çrregullime menstruale, amenore, ginekomasti), çrregullime të funksionit seksual, priapizëm, inkontinencë urinare, abnormalitete të enzimeve të mëlqisë, tahikardi, hipertension, puçrra të lëkurës, rinit. Janë raportuar neutropenia dhe trombocitopenia, rrallëherë intoksikimi me ujë shoqëruar me hiponatremi, rregullim jonormal i temperaturës, konvulzionet.

Dozimi:

Ditën e parë: 2 mg në 1-2 doza të ndara pastaj në ditën e dytë 4 mg në 1-2 doza të ndara (titrim më i ngadalshëm është i nevojshëm tek disa pacientë); doza e rëndomtë sillet rreth 4-6 mg në ditë; dozat mbi 10 mg në ditë përdoren vetëm nëse levërdia mbizotëron rrezikun (maks. 16 mg në ditë).

Të moshuarit (ose me mëlqi ose veshkë të dëmtuara): fillimisht marrin nga 500 mikrogram, dy herë në ditë duke shtuar dozën për 500 mikrogram deri në dozën prej 1-2 mg, 2 herë në ditë.

Për fëmijë nën moshën 15 vjeçare nuk rekomandohet.

Forma farmaceutike dhe doza:

Tableta të veshura: 1mg, 2mg, 3mg, 4mg

LEVOPROMAZINA

OLANZAPINA

4.3 BARNAT ANTIDEPRESIVE

Antidepresivët treciklik

Mekanizmi i veprimit:

Mekanizmi preciz i veprimit të antidepresivëve treciklik akoma nuk është i kuptuar plotësisht. Besohet se këto barna pengojnë rimarrjen e neurotransmiterëve të ndryshëm në membranën neuronale. Kjo rezulton me potencimin e neurotransmiterit në receptorin postsinaptik. Imipramina, një aminë terciare, inhibon rimarrjen e serotoninës më tepër se që e bëjnë aminet sekondare, të cilët parësisht inhibojnë norepinefrinën. Pasi që imipramina metabolizohet në amine sekondare (desipraminë), klasifikimi i antidepresivëve treciklik i bazuar në tipin e neurotransmiterit të ngacmuar është problematik.

Përmirësimi i disponimit si pasojë e terapisë antidepresive mund të ndodhë vetëm te personat që janë në depresion dhe kërkon një kohëzgjatje 2-3 javore prej fillimit të terapisë. Por, efektet anësore mund të vërehen menjëherë pas disa orësh. Efekti i vonuar antidepresiv ka sugjeruar rekonsiderimin e teorisë rimarrëse sepse bllokada e rimarrjes së neurotransmiterit ndodhë shumë më shpejtë se sa efekti klinik antidepresiv. Përmirësimi i gjendjes depresive mund të shkaktohet si pasojë e korigjimit të një marrëdhënie abnormale neurotransmiter-receptor.

Antidepresivët heterociklik

Mekanizmi i veprimit:

Mekanizmi primar i veprimit të antidepresivëve heterociklik akoma nuk është mirë i kuptuar. Mendohet se këto substanca interferojnë me neurotrasmiter të ndryshëm për receptorët e membranës së neuronit. Inhibuesit specifik të rimarrjes së serotoninës (SSRI) janë shumë specifik në aftësinë e tyre që shprehet me inhibimin e rimarrjes së serotoninës e që rezulton me potencimin e veprimit të neurotransmiterëve në receptorët sinaptik.

Ngritja e disponimit paraqitet vetëm tek personat e stresuar dhe mund të kërkojë 2-3 javë trajtim terapeutik.Efekti i vonuar antidepresiv ka quar te rishqyrtimi i teorisë së rrimarrjes,duke marrë parasysh që bllokimi rimarrës i neurotransmiterit shfaqet shumë më shpejt sesa veprimi klinik antidepresiv.Përmirësimi i gjendjes antidepresive mund të rezultojë nga korrektimi i relacioneve jonormale neurotransmiter-receptor.

Inhibuesit e monoamino oksidazës (IMAO)

Mekanizmi i veprimit:

Mendohet se inhibimi i enzimës MAO A është përgjegjës për veprimin primar antidepresiv të IMAO meqë MAO A metabolizon serotoninën dhe noradrenalinën. Për shkak të joselektivitetit të këtyre enzimeve, ato poashtu inhibojnë MAO B e cila, në instancë të fundit, rritë nivelin e dopaminës. Edhe pse të dy izoenzimet oksidojnë agjentin hipertenziv tiraminën, inhibimi i MAO A e rrit në mënyrë të dukshme probabilitetin e përjetimit të një krize hipertensive sepse 80% e MAO intestinale i përket tipit A. Fenelzina dhe izokarboksazidi janë inhibues ireverzibil të MAO; nevojiten deri në 14 ditë për restaurimin e funksionit të cilinë e ka pasur enzimi para trajtimit. Mendohet që tranilcipromina është inhibues reverzibil pasi që aktiviteti i MAO rrikthehet brenda 3-10 ditëve pas ndërprerjes së përdorimit të kësaj substance.

Inhibimi maksimal i MAO arrihet gjatë trajtimit me IMAO, por efekti i plotë antidepresiv rëndom vonohet me javë siç ndodhë edhe me antidepresivët tjerë. Vonimi i efektit klinik mund të jetë më parë si pasojë e ndryshimeve në karakteristikat e receptorëve (rregullimi “zbritës” i ß-receptorëve dhe alfa receptorëve), se sa i ndryshimit në koncentrimin e neurotransmiterëve. Këta agjentë kanë një veprim variabil hipotensiv, me gjasë si pasojë e inhibimit të qendrave vazomotore.

Inhibuesit reverzibil të monoamino oksidazës (IRMAO) dallohen prej IMAO antidepresivëve jo vetëm për faktin se lidhen në mënyrë specifike për MAO A, por (që është më e rëndsishme) edhe për ate se inhibimi enzimatik i tyre është reverzibil. Si rezultat, lidhja e IRMAO për enzimë mund të zavendësohet me lidhjen e tiraminës për të njëjtën substancë. Pasi që 80% e MAO intestinale i takon tipit A, një shumë sinjifikante e tiraminës mund të oksidohet, duke redukuar akumulimin sistemik të këtij agjenti hipertenziv. Aktiviteti i MAO A rikthehet brenda 16 orëve pas ndërprerjes së moklobemidit ndërsa efekti i tiraminës normalizohet brenda 3 ditëve pas ndërprerjes së trajtimit me këtë medikament.

Selegilina nuk ka treguar ndonjë efekt të dukshëm antidepresiv gjatë trajtimit me doza tipike për mjekimin e sëmundjes së Parkinsonit.Por, me rritjen e dozës, selektiviteti i saj zhduket dhe efekti antidepresiv mund të bëhet i dukshëm. Një efekt neuroprotektiv mund të ekzistojë, jo i lidhur me aktivitetin e MAO, por i lidhur me aftësinë e tij për të bllokuar radikalët e lirë që lirohen gjatë metabolizimit të dopaminës.

Mekanizmi i saktë i antidepresivit bimor Hypericum perforatum akoma nuk është formuluar, por sidoqoftë shumë komponentë aktivë janë izoluar. Mendohet se efekti antidepresiv ndodhë në një pjesë për shkak të inhibimit joselektiv të MAO nga ana e hipericinës, flavonoideve dhe ksantoneve. Të dhënat nga eksperimentet me shtazë tregojnë se mund të ndodhë inhibimi i rimarrjes së serotoninës. Për shkak të këtyre njohurive, është pranuar gjerësisht se Hypericum perforatum nuk duhet të përdoret në mënyrë konkurente me agjentët tjerë serotonergjik. Kjo teori është konfirmuar me raportet mbi sindromin serotonike të rezultuar nga përdorimi i kombinimeve të ndryshme të Hypericum perforatum me inhibuesit serotonin-specifik rimarrës (SSRI) e ndryshëm.

AMITRIPTILINA

Indikacionet:

Depresione të formave të ndryshme; enureza nocturne të fëmijët; profilaksë kunder migrenës.

Vërejtje të posaçme:

Pacientët me çrregullim të përqueshmërisë së zemrës; glaukomë këndmbyllur; porfiri; pacientët me histori të retencionit urinar; preferohet që ndërprerja e dhënies së barit të bëhet graduale; shtatzani dhe laktacion.

Kundërindikacionet:

Infarkt i miokardit; aritmi; pacientët që janë trajtuar me inhibitorë të MAO-së brenda 2 javësh.

Veprimet anësore:

Marramendje, dhembje koke, konstipacion, pështirosje, rritje e apetitit, dobësi trupore, disfunksion seksual, retension urinar, tremor.

Dozimi:

Në depresion, fillimisht 75 mg ( 30-75 mg te të moshuarit dhe adoleshentët) në ditë, në doza të ndara ose si dozë e vetme në mbrëmje, para gjumit, duke e rritur gradualisht deri në maks. 150 mg, në enurezë nocturne para gjumit; te fëmijët 7-10 vjeç, 10-20 mg; te fëmijët 10-16 vjeç, 25-50 mg, para gjumit.

Format farmaceutike dhe dozat:

Tableta: 10 mg, 25 mg

Tretësirë për injekcion: 10 mg/mL.

FLUOKSETINA

Indikacionet:

Sëmundjet depresive, çrregullimet obsesivo-kompulsive, bulimia nervosa.

Kundërindikacionet:

Hipersenzitiviteti ndaj këtij medikamenti, marrja e njëkohshme e MAO inhibitorëve (14 ditë brenda fillimit të terapisë).

Veprimet anësore:

SNQ: anksiozë, insomnia, nervozitet, kokëdhembje, pagjumësi, lodhje, tremor, mundim, asteni.

SKV: palpitacione, flesh.

ORL: kongjestion nazal, faringit, kolli, sinusit.

SGI:pështirosje, diarre, tharje goje, anoreksi, dispepsi, konstipacion,dhembje, abdominale, vjellje, oreks i shtuar.

SUGJ: disfunksione seksuale.

SR: distres respirator, infeksione të rrugëve të epërme të frymëmarrjes.

Lëkura: ekzantemë, kruarje, diaforezë.

Të tjera: ethe, simptomet e ngjajshme me të influencës, humbje e peshës, dhembje muskulare.

Dozimi:

Dozat, varësisht prej sëmundjes, janë 20-60 mg një herë ose dy herë në ditë. Doza ditore maks. është 80 mg

Format farmaceutike dhe dozat:

Kapsulla: 20 mg, 60 mg.

Pulvula: 10 mg, 20 mg.

Solucion oral: 20 mg/ 5mL.

MOKLOBEMIDI

Indikacionet:

Sëmundjet depresive, fobia sociale

Vërejtje të posaçme:

Të shmanget tek pacientët e agjituar dhe të eksituar (ose të jepet me sedativë, më së shumti deri në 2-3 javë), tireotoksikoza,dëmtimi i mëlqisë, mund të provokojë epizoda manike në sëmundjet bipolare, shtatzani ose laktacion .

Kundërindikacionet:

Gjendjet akute konfuze, feokromocitoma.

Veprimet anësore:

Çrregullim gjumi, marramendje, çrregullime GI, kokëdhembje, trazim, agjitim, parestezí, fyt i thatë, çrregullime vizuale, edemë, reakcione të lëkurës. Janë raportuar edhe gjendje të konfuzionit, rritje të enzimeve të mëlqisë (rrallë), galaktoré; hiponatremí e mundshme.

Dozimi:

Për depresion fillimisht të jepen 300 mg në ditë, rëndom në doza të ndara pas ushqimit, duke e rregulluar dozën varësisht nga përgjegjja terapeutike; dozat e zakonshme lëvizin nga 150-600 mg në ditë;

Për fëmijë nuk rekomandohet.

Për fobi sociale fillimisht jepen 300 mg në ditë duke e rritur dozën në ditën e katërt në 600 mg në ditë, të ndarë në 2 doza, duke vazhduar për 8-12 javë për të vlerësuar efikasitetin.

Për fëmijë nuk rekomandohet.

Forma farmaceutike dhe doza:

Tableta të veshura: 150mg

SERTRALINA

Indikacionet:

Sëmundjet depresive, çrregullimet obsesive kompulsive.

Vërejtje të posaçme:

ISRS (inhibuesit selektiv të rimarrjes së serotoninës) do të duhej të merren me kujdes tek pacientët me epilepsi (të shmanget nëse është nën kontroll të dobët, të ndërpritet nëse paraqiten konvulzione), terapi elektrokonvulzive konkurente (janë raportuar konvulzione të prolonguara me fluoksetinë), histori e manisë, sëmundje kardiake, histori e çrregullimeve të gjakderdhjes, dëmtim i mëlqisë ose i veshkeve, shtatzania dhe laktacioni. ISRS mund të dëmtojë aftësinë psikomotorike (psh. ngasjen e mjeteve motorike). Tërheqja e përnjëhershme e ISRS do të duhej të shmangej (shoqërohet me kokëdhembje, pështirosje, parestezi, marramendje dhe anksiozitet).

Kundërindikacionet:

ISRS nuk do të duhej të përdoreshin nëse pacientët hyjnë në fazë manike.

Veprimet anësore:

Tahikardi, konfuzion, amnezi, halucinacione, sjellje agresive, psikozat, reakcione tejndjeshmërie (duke përfshirë ekzantemë, erythema multiforme, fotosenzitivitet, angioedemë, artralgji, mialgji), teste abnormale të funksionit të mëlqisë, pankreatit, hepatit, verdhëz, dëmtim i mëlqisë, galaktore, çrregullime të ciklit menstrual, parestezi, Janë raportuar (nuk është vërtetuar shkaku) trombocitopenia, abnormalitete të gjakderdhjeve kutane, përfshirë ecchymoses dhe purpura.

Dozimi:

Sëmundjet depresive: fillimisht 50 mg në ditë, duke rritur dozën nëse është e nevojshme me doza shtesë prej 50 mg gjatë disa javëve deri në maks. 200 mg në ditë, pastaj duke reduktuar deri në dozën e rëndomtë mbajtëse prej 50 mg.

Për fëmijë nuk rekomandohet.

Çrregullimet obsesive-kompulsive: fillimisht 50 mg në ditë, nëse është e nevojshme të rritet me doza shtesë prej 50 mg gjatë disa javësh; doza e rëndomtë lëviz nga 50-200 mg në ditë; tek fëmijët nuk rekomandohet.

Forma farmaceutike dhe doza:

Tableta: 50mg dhe 100mg

FENELZINA

Indikacionet:

Sëmundjet depresive.

Vërejtje të posaçme:

Diabetes mellitus, sëmundjet kardiovaskulare, epilepsi, çrregullime funksionale të gjakut, terapi e njëkohshme elektrokonvulzive; të vjetrit (kujdes të madh); të monitorohet shtypja e gjakut për të hetuar përgjegjjen hipotensive (hipotensioni postural) dhe përgjegjjet hipertensive (të ndërpritet nëse shfaqen palpitacione ose kokëdhembje e shpeshtë); nëse është e mundshme të shmanget ndërprerja e përnjëhershme; paraqitje e reakcioneve të rënda të hipertensionit tek përdorimi i disa barnave dhe ushqimeve; të shmanget tek pacientët e agjituar; profiria; shtatzania dhe laktacioni; intervenimet kirurgjike.

Marramendja mund të afektojë aftësistë psikomotorike (psh. ngasjen e automjeteve).

Kundërindikacionet:

Dëmtimi i mëlqisë ose testet funksionale të mëlqisë-abnormale, sëmundjet cerebrovaskulare, feokromocitoma; nuk është i indikuar në fazën manike.

Veprimet anësore:

Efektet anësore rëndomë të shoqëruara me përdorimin e inhibuesve MAO përfshijnë hipotensionin postural (posaçërisht te të vjetrit) dhe marramendjen; efektet tjera anësore përfshijnë përgjumje, pagjumësi, kokëdhembje, ligësim dhe molisje, tharje të gojës, konstipacion dhe çrregullime tjera gastrointestinale, edemë, lëvizje mioklonike, hiper-refleksi, enzime të rritura të mëlqisë, agjitim dhe tremor, nervozë, eufori, aritmi, shikim të turbullt, nistagmus, vështirësi në urinim, djersitje, konvulzione, ekzantemë, purpurë, leukopeni, çrregullime seksuale, shtim në peshë me apetit të shtuar.Gjithashtu mund të paraqiten: epizode psikotike me sjellje hipomanike, konfuzion dhe halucinacione mund të paraqiten tek personat e ndjeshëm; verdhëza ka qenë raportuar dhe në raste të rralla është paraqitur edhe nekrozë hepatocelulare progresive; parestezi, neurit periferik, neuropatia periferike mund të jetë për shkak të mungesës së piridoksinës; hiponatremi.

Dozimi:

Nga 15 mg, 3 herë në ditë, të rritet doza nëse është e nevojshme deri në 4 herë në ditë pas 2 javësh (pacientët spitalorë maks. 30 mg, 3 herë në ditë), pastaj të reduktohet gradualisht deri në dozën mbajtëse më të ulët të mundshme (15 mg çdo të dytën ditë mund të jetë regjim adekuat).

Për fëmijët nuk rekomandohet.

Forma farmaceutike dhe doza:

Tableta: 15mg

4.4 STIMULUESIT E SISTEMIT NERVOR QENDROR

4.5 BARNAT PËR TRAJTIMIN E OBEZITETIT

IMIPRAMINA

4.6 BARNAT PËR TRAJTIMIN E VJELLJES DHE VERTIGOS

Antiemetikët

Mekanizmi i veprimit:

Pasi që efektet terapeutike mund të realizohen përmes rrugëve të ndryshme ekziston një numër i llojllojshëm i agjentëve antiemetik që janë në disponim. Qendra e vjelljes, që është e lokalizuar në formacionin retikular dorzolateral të medullës, mund të stimulohet në mënyrë direkte prej veshit të brendshëm dhe traktit GI, ose mund të pranojë impulse prej zonës hemoreceptore shkrepëse që ndodhet në ventrikulin e katërt. Zona hemoreceptore shkrepëse reagon kryesisht pas veprimit të stimuluesve kimik (barnat, toksinet, uremia) ndërsa qendra e vjelljes stimulohet kryesisht me stimulues neurologjik.

Vjellja involvon stimulimin e qendrës së vjelljes në medullë, në mënyrë direkte, ose përmes zonës hemoreceptore shkrepëse. Brenda zonës hemoreceptore shkrepëse ekzistojnë shumë receptorë, e në mes të tyre edhe ata dopaminergjik. Antagonistët e receptorëve dopaminergjik pengojnë stimulimin e zonës hemoreceptore shkrepëse dhe përmes kësaj edhe bllokojnë sinjalet eferente në traktin GI. Antagonistët qendror dopaminergjik janë efektivë kur përfshihet edhe zona hemoreceptore shkrepëse sepse receptorët dopaminergjik janë të lokalizuar në vetë zonën hemoreceptore shkrepëse. Përveç fenotiazineve (proklorperazinës, tietilperazinës, dhe prometazinës) edhe barnat tjera (metoklopramidi, haloperidoli , domperidoni) bllokojnë receptorët qendror dopaminergjik dhe janë antiemetik efektiv. Antagonizmi ndaj receptorëve dopaminergjik në pjesët tjera të trurit, duke përfshirë këtu edhe regjionet që kontrollojnë lëvizjet, mund të shkaktojë reakcione distonike që janë të zakonshme në rastin e administrimit të dozave të larta.

Serotonina është neurotransmiteri tjetër që është i inkuadruar në aktin e vjelljes. Pjesa më e madhe e serotoninës në organizëm është gjetur në traktin GI dhe është vërejtur se kemoterapia stimulon lirimin e serotoninës.Antagonistët e receptorëve të serotoninës bllokojnë përçueshmërinë nervore prej zorrëve në tru. Është zbuluar se dozat e larta të metoklopramidës përveç receptorëve dopaminergjik. antagonizojnë edhe receptorët serotonik. Granisetroni dhe ondansetroni janë agjentë antiemetik që janë bërë në mënyrë rapide, antiemetikët më efektivë që janë në disponim. Që të dy këta agjentë pengojnë transmisionin vagal aferent në qendrën e vjelljes duke bllokuar në mënyrë selektive receptorët serotonik të tipit 3, të lokalizuara në periferi të nervave vagal aferent dhe/ose në zonën kemoreceptore shkrepëse të SNQ.

Roli i receptorëve të serotoninës në emezën e induktuar me hemoterapi është bërë evident gjatë shqyrtimit të studimeve të bëra në drejtim të përcaktimit të mekanizmit me të cilinë dozat e larta të metoklopramidës parandalojnë nauzenë/emezën. Prej zbulimit të tyre (pas vitit 1980), 5-HT3 antagonistët kanë qenë gjerësisht të shfrytëzuar për kontrollin e nauzesë / emezës të induktuar nga kemoterapeutikët, e sidomos nga cisplatina, bari me veprim të shprehur emetogjen. Serotonin antagonistët janë treguar poashtu të suksesshëm në trajtimin e nauzesë/emezës postoperative. Sidoqoftë, ata nuk u konsideruan si agjentë të rradhës së parë për trajtimin e gjendjeve të lartpërmendura sepse ekzistojnë edhe agjentë tjerë që janë më të lirë dhe janë poashtu efektivë.

Mekanizmi i saktë me të cilinë vepron dronabinoli ( një përbërës aktiv i gjetur në cannabis) nuk është gjetur akoma. Me gjasë, ai vepron në korteks për të cilinë dihet se stimulon qendrën e vjelljes. Benzodiazepinet, si diazepami dhe lorazepami, e në anën tjetër edhe kortikosteroidet poashtu kanë qenë të involvuar në veprime antiemetike.

Kinetozat janë të ndërmjetësuara me rrugë kolinergjike të cilat shkojnë prej aparatit vestibular në veshin e brendshëm dhe vazhdojnë në mënyrë direkte në qendrën e vjelljes.Pasi që acetilkolina ndërmjetëson si neurotransmiter, antikolinergjikët me veprim qendror janë më efektivët. Në barna që përdoren për trajtimin e kinetozave merr pjesë edhe skopolamina e cila aplikohet me rrugë transdermale dhe vendoset në lëkurë pas veshit.

CINARIZINA

Indikacionet:

Çrregullimet vestibulare si: vertigo, tinitus, pështirosja dhe vjellja në sindromin Meniere; sëmundja e udhëtimit; sëmundjet vaskulare.

Vërejtje të veçanta:

Shih tek antihistaminikët.

Kundërindikacionet:

Shih tek antihistaminikët:

Veprimet anësore:

Marramendja, nganjëherë tharje e fytit dhe të pamur të turbullt, reakcione alergjike të lëkurës, lodhje; rrallëherë paraqitet sindromi ekstrapiramidal tek të vjetrit në terapi të zgjatur.

Dozimi:

Çrregullimet vestibulare: 30 mg tri herë në ditë, te fëmijët e moshës 2-12 vjeç jepet gjysma e dozës së të rriturve.

Sëmundja e udhëtimit: 30 mg 2 orë para udhëtimit dhe pastaj nëse është e nevojshme nga 15 mg çdo 8 orë gjatë udhëtimit te fëmijët e moshës 5-12 vjeç gjysma e dozës së të rriturve.

Dozat dhe format farmaceutike:

Tableta: 25 mg, 50 mg

CISAPRIDI

Indikacionet:

Tek simptomet dhe lezionet mukozale të shoqëruara me refluks gastro-esofagial.

Kundërindikacionet:

I kontraindikuar tek pacientët me tejndjeshmëri në bar, tek perforimet e traktit gastrointestinal, tek hemoragjitë tek obstrukcionet mekanike.

Veprimet anësore:

Kokëdhembje, insomni, nervozë, diarre, dhembje abdominale, pështirosje, konstipacion, flatulencë, dispepsi, rinit, sinusit, koll, infeksione të traktit të epërm respirator, prurit, ethe, infeksione virale etj.

Dozimi:

Të rriturit: në fillim, 10 mg P.O. 15 minuta para ushqimit. Nëse nuk arrihet qëllimi atëherë të rritet doza në 20mg.

Format farmaceutike dhe dozat:

Tableta: 10mg, 20mg

Suspenzion: 1mg/mL